پشتو
1398/08/08 در ساعت 15:22:33

اصول صحیح تغذیه در بارداری

از هفـته سـوم جنیـنی در هـر دقیـقه 250 هـزار سـلول مغزی تکثیـر پیـدا مـی کننـد و این تکثیر سریع سلول ها خود نیاز ویژه ای به انواع مواد مغذی دارد که بایـد از طریـق تغذیـه  مناسب مادر تامین شود.  

اصول صحیح تغذیه در بارداری

شاید هیچ مرحله اي از زندگی انسان مانند دوران جنینی و پس از آن یعنـی دوران شـیرخواری و کودکی پرمخاطره نباشد. در این دوران نیازهاي تغذیه ای خانم بـاردار از اهمیـت خاصـی برخـوردار است، نه تنها برابرشد و سلامت جنین بلکه برای حفظ سلامت مادر.جنین رشد بسیار سریعی دارد و وزن او از یک گرم در هشت هفتگی به حدود 3200 گرم در هفـته چهـلم می رسـد و از هفـته سـوم جنیـنی در هـر دقیـقه 250 هـزار سـلول مغزی تکثیـر پیـدا مـی کننـد و این تکثیر سریع سلول ها خود نیاز ویژه اي به انواع مواد مغذي دارد که بایـد از طریـق تغذیـه مناسب مادر تامین شود.  
غذائی که در دوران بارداري مصرف می شود نیازهاي تغذیه اي مادر و همچنین رشد جنـین را تامین می کند. بنابراین دانش مـــادر در زمینه تغذیه و رعایت تنوع و تعادل در این زمان سهم عمـده ای در تامین سلامت جنین دارد زیرا اگر مادر در طول بارداري از مواد مغذی مناسـب و مـورد نیـاز جنـین استفاده نکند جنین کلیه این نیازها را از ذخائر بدن مادر تامین می کند و با کاهش ذخائر مادر سلامت او به مخاطره خواهد افتاد.  
مصرف ناکافی مواد مغذي به مدت طولانی در دوران قبل از بارداري نیز مـی توانـد منجـر بـه  کمبود ریزمغذیها در جنین شود و در نتیجه ممکن اسـت وزن نـوزاد هنگـام تولـد از حـداقل قابـل قبـول و طبیعی  (2500گرم) باشد. 
بنابراین از مهمترین مراقبت های دوران بارداری، مراقبت های تغذیه ای می باشد که به آن خواهیم پرداخت. 
  BMI

BMI: Body Mass Index
BMI  یا نمای توده بدنی را شاید شنیده باشید. متخصصین تغذیه و کارشناسان حوزه سلامت برای سنجش میزان توزیع وزن بر اساس قد هر فرد از فرمول ویژه ای استفاده می کنند. 
BMI: برای محاسبه نمای توده بدنی وزن خود را به کیلوگرم تقسیم بر مجذور قد به متر نمایید. 

نمای توده بدنی کمتر از18/5 لاغری محسوب می شود. 
نمای توده بدنی 24/9-18/5 وزن ایده ال محسوب می شود.
نمای توده بدنی بالای 25 اضافه وزن و چاقی بشمار می آید.
پس از محاسبه نمای توده بدنی هر فرد می توان توصیه های تغذیه ای مناسب او را پیشنهاد داد.
 
توصیه های تغذیه ای به خانم های مبتلا به سوء تغذیه پیش از بارداری  
  
1- به خانم هایی که BMI < 18/5 دارند توصیه  می شود در برنامه غذایی روزانه خود: 
- تنوع غذایی را رعایت کرده و از همه انواع گروه هاي غذایی شامل نان و غلات، سبـزي هـا و میوه ها، شیر و لبنیات، گوشت، حبوبات، تخم مرغ و مغزها، چربیها و روغن ها استفاده کنند. 
- در وعده صبحانه از غذاهاي پر انرژي مثل عسل، مربا و کره استفاده کنند. 
- در میان وعده ها از بیسکویت، کیک، شیرینی، شیر، بستنی، کلوچه، نان و پنیـر و خرمـا، سـیب زمینی پخته، میوه هاي تازه و خشک و انواع مغزها (بادام، گردو، پسته، فندق) استفاده کنند. 
- از گروه نان و غلات (نان، برنج و ماکارونی) بیشتر استفاده کنند. 
- در تهیه سالادها، از روغن هاي مایع نباتی مثل روغن زیتون استفاده کنند. 
- سبزي خوردن و میوه زیتون در کنار غذا مصرف کنند. 
- جهت تحریک اشتها، از انواع چاشنی ها در تهیه غذاها استفاده کنند. 

توصیه های های تغذیه ای به خانم های باردار مبتلا به اضافه وزن و چاقی در دوره بارداری


- به خانم هایی که BMI > 25 دارند توصیه می شود در برنامه غذایی روزانه خود:  
- با استفاده از میان وعده ها، تعداد وعده هاي غذا در روز را افزایش دهند و حجم غذاي هر وعده را کم کنند.  
- ساعت ثابتی براي صرف غذا در وعده هاي مختلف در روز داشته باشند. 
- مصرف قند و شکر و خوراکی هایی مانند انـواع شـیرینی، شکلات، آب نبـات، نوشـابه ها، 
شربت ها و آب میوه هاي صنعتی، مربا، عسل و ..... را بسیار محدود کنند. 
- به جاي برنج و ماکارونی زیاد، از نان استفاده کنند. 
- نان مصرفی بایـد از آرد سـبوس دار تهیـه شده باشد و نانهـاي فـانتزي مثـل انـواع باگـت و ساندویچی کمتر مصرف کنند. 
- حبوبات پخته مثل عدس و لوبیا را بیشتر مورد استفاده قرار دهند. 
- شیر و لبنیات خود را حتما" از نوع کم چرب انتخاب کنند. 
- گوشت را کاملا" لخم و چربی گرفته و مرغ و ماهی را بدون پوست مصرف کنند. 
- از مصرف فرآورده هاي گوشتی پرچربی مثل سوسیس، کالبـاس، همبرگـر، کلـه پاچـه و مغـز 
خودداري کنند. 
- به جاي گوشت قرمز، بیشتر از گوشتهاي سفید، خصوصا" ماهی استفاده کنند. 
- مصرف تخم مرغ را محدود کنند. 
- میوه ها و سبزي ها را بیشتر به شکل خام مصرف کنند. مصرف سـالاد سـبزیجات را قبل یا همراه با غذا توصیه کنید. 
- به جاي آب میوه بهتر است خود میوه را مصرف کنند. اصول تغذیه صحیح 

تغذیه صحیح و مناسب به معنی بیشتر خوردن نیست و خانم هاي باردار و شیرده می توانند بدون داشتن رژیم مخصوص و جداگانه مقـدار بیشـتري از غـذاي خـانواده را نسـبت بـه قبـل از دوران بارداري مصرف کنند.  
خانم هاي باردار و شیرده هم باید مانند سایر افراد خانواده هر روز از 4 گـروه غذایی اصلی استفاده کنند. آنچه که در تغذیه خانم باردار اهمیت دارد رعایت اصل تنوع و تعادل در مصرف مواد غذایی می باشد.
4 گروه اصلی غذایی، گروه نان و غلات، گروه میوه ها و سـبزیها، گـروه شـیر و لبنیـات و گـروه 
گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزها است.در هر گروه غذایی، مواد غذایی با ارزش غذایی تقریبا“ یکسان قـرار 
دارند و می توان از یکی بجاي دیگري استفاده کرد.  
 
1- گروه نان و غلات:  
 این گروه منبع عمده تامین انرژي مورد نیاز روزانه است و شامل انواع نـان، بـرنج، ماکارونی، 
رشته، گندم، جو، ذرت و ... می باشد.  
مقدار توصیه شده مواد غذایی این گروه براي خانم هاي باردار و شیرده 7-11 سـهم یـا واحـد 
در روز است که هر سهم معادل یک برش نان سنگک، تافتون یا بربري به اندازه یک کـف دسـت (حـدود 
10x10 سانتی متر مربع یا حــدود 30 گـــرم) یا 4 برش نان لواش به همین میزان و یا نصف تا سه چهارم لیوان غلات پخته شده مانند ماکارونی می باشد. 
2- گروه میوه ها و سبزي ها:  
 این گروه منبع عمده تامین ویتامین ها به ویژه ویتامین هاي A و C و املاح معدنی و فیبـر مـی 
باشد.  
الف) میوه ها:  
انواع میــوه شامل سیــب، انگور، گیلاس، گلابی، طـالبی، هندوانـه،'  انـواع مرکبـات و ... اسـت.  
خانم هاي باردار باید از میوه هاي مختلف بطور متوسط 3-4 سهم در روز استفاده نمایند. هـر سـهم از 
میوه ها معادل یک عدد سیب یا پرتقال یا موز متوسط یا نصـف لـیوان کـمپـوت یا میوه پخته یـا 3 عـدد 
زردآلو یا نصف لیوان حبه انگور (معادل یک خوشه کوچک انگور) یا یک چهارم طالبی متوسط یا نصف لیوان آب میوه یا یک سوم لیوان آب لیمو ترش یا 2 قاشق غذاخوري میوه خشک (مثل انواع برگه ها) می باشد.  
ب) سبزي ها:  
شــامـــل انــــواع سبـــزي هاي برگی، هویج، گوجه فرنگی، کـدو، سـیب زمینی، خیار، کلم، قارچ، شلغم، چغندر، انواع جوانه ها و ... می باشد.مقدار توصیه شـده از سـبزي هـا بـراي خـانم های باردار و شیرده بطور متوسط 4-5 سهم در روز است که هر سهم معادل یک لیــوان سبزي خام بـرگ دار یا سالاد سبزیجات (شـامل گوجـه فرنگـی، کـاهو، کلـم، فلفـل سـبز دلمه ای و....) یـا نصـف لیـوان 
سبزیهاي پخته می باشد.

3- گروه شیر و لبنیات:  
ایـــن گروه منبع عمده تامین کلسیم، فسفر، پروتئین و ویتامین هاي A وB2 مـی باشـد که برای رشد و استحکام دندان ها و استخوان ها صروری است. مواد این گروه شامل شـیر ،ماسـت، پنیـر، بستنی وکشک می باشد.  
در دوران بارداري و شیردهی مصرف حـداقل 3-4 سـهم از مـواد غـذایی ایـن گـروه در روز توصیه می شود. هر سهم معادل یک لیوان شیر یا یک لیوان ماست، 45-60 گرم پنیر کم چرب (معـادل 
دو قوطی کبریت) یا یک لیوان کشک یا 1/5 لیوان بستنی می باشد.  
4- گروه گوشت، تخم مرغ،حبوبات و مغزها:  
این گروه منبع عمده تامین پروتئین و املاحی نظیر آهن و روی اسـت. مـواد ایـن گروه شامل انواع گوشت سفید و قرمز، ماهی، دل، جگر، تخم مرغ، عدس، حبوبات مثـل نخود و لوبیـا و مغزها مثل پسته، بادام، گردو و... می باشد.  
مقدار توصیه شده از مواد این گروه براي خانم های باردار و شـیرده حدودا 3 سـهم در روز است که هر سهم معادل 60 گرم گوشت قرمز یا ماهی یا مرغ یا نصف لیوان حبوبات خام یا یک لیوان حبوبات پخته یا دو عدد تخم مرغ یا نصف لیوان از مغزها می باشد.  

گروه خوراکی های متفرقه:  
به غیراز گروههای غذایی اصلی، یک گروه متفرقه نیز وجود دارد که شامل انواع قندها و چربی ها مثل قند و شکر، شیرینی، روغن، کره، خامـــه، نمک، شکلات، سس مایونز، انواع مرباها، نوشابه های گازدار، چای ،قهوه،نسکافه ، انواع ترشی ها و شورها و غیره می باشد. بطور کلی مصرف مواد این گـروه در حـداقل مقدار توصیه می شود.
نکته1: با توجه به نمای توده بدنی خود، از سهم مناسب هر گروه بخصوص گروه کربوهیدرات ها(نان و غلات ) استفاده کنید. بطور مثال خانم باردار در محدوده لاغری و سو تغذیه از حداکثر سهم و خانم بارداری که در محدوده چاقی قراردارد از حداقل سهم باید استفاده کند.
 نکته 2: نمک مصرفی در پخت غذا و سر سفره حتما نمک ید  دار و تصفیه شده باشد و استفاده از نمک های دریایی و متفرقه بعلت امکان وجود عناصر سنگین مثل جیوه و آسیب مغزی جنین، در بارداری ممنوع هستند.

مسعوده جمشیدی
کارشناس مامایی و مربی دوره های آمادگی زایمان فیزیولوژیک

نظر جدید
شما هم نظر دهید:
0%